Terrorisme in Spanje en de aanslagen van 11 maart 2004 in Madrid

Terrorisme in Spanje en de aanslagen van 11 maart 2004 in Madrid

In 1996 verloor Felipe Gonzalez (socialistische president van Spanje 1982-1996)de verkiezingen van Jose Maria Aznar,de kandidaat van de PP (Partido Popular). De PP had voor Aznar weinig successen geboekt. Manuel Fraga, de oprichter van de PP, en oud minister onder Franco had een goed georganiseerde ,rechts conservatieve partij opgericht,maar was zelf geen charismatische leider. Althans niet in het moderne Spanje. Aznar was meer mediageniek, jong en kwam op een moment dat Spanje Gonzalez moe was.
De werkloosheid was hoog en er was onder PSOE (socialistische partij van Spanje)van Gonzalez ook veel corruptie .Ook het GAL verleden brak Gonzalez op. GAL was een terroristische groepering die tegen de ETA (Baskische terroristische organisatie)vocht . Bij de aanslagen van GAL verloren zo’n 27 mensen het leven en vielen er zo’n 30 gewonden. Niet alle slachtoffers waren werkelijk lid van ETA of hadden iets met ETA te maken. De terroristische acties van GAL stopten in 1987 , nadat het bekend werd dat GAL mogelijk door het ministerie van binnenlandse zaken , via de Guardia Civil en de politie werd gerund. Gonzalez beweert nog steeds dat hij niet op de hoogte was van de betrokkenheid van de staat bij GAL. Het is eigenlijk te idioot voor woorden dat die man nog vrij rondloopt. Er zijn namelijk maar twee mogelijkheden en beide zijn hem sowieso verwijtbaar. Of hij wist het niet, zoals hijzelf nog steeds beweert,dan is hij op zijn minst nalatig,als hoofdverantwoordelijke voor zijn regering, of hij wist ervan en was dus betrokken bij het runnen van een terroristische organisatie.

Jose Maria Aznar is acht jaar lang president geweest van Spanje. Bij zijn eerste mandaat had zijn partij nog geen absolute meerderheid in de parlement en vormde de PP een coalitie met drie regionale partijen. Te weten de CIU (Catalaanse conservatieve partij) de PNV (Baskisch conservatieve partij) en Coalicion Canarias (conservatieve partij van de Canarische eilanden). Bij de verkiezingen in 2000 haalde de PP echter wel een absolute meerderheid en kon de PP dus alleen regeren. De resultaten van zijn eerste mandaat waren dan ook niet slecht: De economie groeide en Spanje voldeed aan de voorwaarden tot toetreding van de Euro. Ook werden er onderhandelingen gehouden met de top van ETA. Wat overigens niks vruchtbaars opleverde. Het beleid van Aznar tegen over het terrorisme verharde echter vrij snel. Daarbij moet wel vermeld worden dat ETA een aanslag op zijn leven pleegde. Het was aan zijn gepantserde auto te danken dat Aznar die aanslag heeft overleefd. De wet werd veranderd waardoor de politieke tak van ETA verboden werd en ook andere Baskische bewegingen werden zwaar aan de tand gevoeld. Het beleid was in feite: Iedereen die links is en onafhankelijkheid wil voor Baskenland is ETA. Zo werd de Baskische krant Egin gesloten en aangeklaagd op last van onderzoeksrechter Baltasar Garzon (dezelfde rechter die Pinochet aanklaagde), als zijnde vermeend onderdeel van ETA. Waarbij Aznar triomfantelijk zei: “En jullie dachten dat we dat niet zouden durven?”. Pas in 2009 werd de krant Egin vrijgesproken van betrokkenheid bij ETA.Het was echter te laat voor die krant en door de jarenlange(gedwongen,want preventief gesloten) inactiviteit kon deze geen doorstart maken. De staat heeft de onterechte sluiting nooit financieel gecompenseerd noch heeft de staat zich verontschuldigd voor deze onterechte sluiting. In 2003 gebeurde hetzelfde met de Baskische krant Egunkaria. Die krant werd in februari 2003 preventief gesloten en alle computers en documenten werden in beslag genomen.Tevens werden de redactieleden gearresteerd. Vrijwel alle redactieleden beweerden tijdens hun arrestatie en tijdens dat ze vastzaten gemarteld te zijn. Zo werd volgens Marxtelo Ortamendi, hoofdredacteur van Egunkaria, de “zak” gebruikt door de Guardia Civil, tijdens de verhoringen.De zak is een plastic zak die je over je hoofd krijgt waardoor je geen adem meer kan halen.Het principe is vrijwel identiek als waterboarden..De Spaanse staat is overigens jaren later veroordeeld door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens te Straatsburg. Niet omdat ze bewezen achtten dat Otamendi gemarteld was ten tijden van  zijn detentie,maar omdat ze het bewezen achtten dat de beschuldiging van marteling niet serieus genoeg onderzocht was door het Spaanse O.M.Spanje werd veroordeeld tot een schadevergoeding van 24.000 euro aan Otamendi.Dat houdt dus in dat Spanje liever die schadevergoeding betaalde, en veroordeeld werd voor het niet goed onderzoeken van de beschuldigingen , dan werkelijk te onderzoeken of de beschuldigingen terecht waren of niet. Het lijkt er dus op dat de Spaanse staat dit liever had, dan dat er eventuele martelingen tijdens detentie bevestigd konden worden.

De tweede mandaat van Aznar, dit keer dus zonder noodzaak een coalitie te vormen,wordt gemarkeerd door een rechts Spaans nationalistisch beleid waarmee hij vrijwel alle andere politieke partijen tegen zich krijgt. Er is wat de PP betreft weinig reden tot onderhandelen met Catalaanse en Baskische conservatieve nationalistische partijen.
De PSOE heeft tijdens de tweede mandaat van Aznar een nieuwe leider: José Luis Rodríguez Zapatero. Weinig mensen zien hem echter als een serieus alternatief voor Aznar. Terwijl de ontevredenheid over het beleid van Aznar toch aan het toenemen is. Vooral zijn buitenland beleid valt niet bepaalt in goede aarde. Aznar is een groot fan van George W Bush, en na 11 September 2001 zegt Aznar dan ook zijn onvoorwaardelijke steun toe aan “the war on terror”. Tussen Bush en Aznar lijkt iets moois te groeien. Je zou het bijna meer dan vriendschap kunnen noemen. Aznar gaat zelfs zover dat hij bijna een Texaans accent aanleert, hetgeen voor hilarische tv beelden zorgt. Ook waagt meneer zich aan het Engels. Hetgeen een Jabbertalk produceert die zijn weerga niet kent. Om Spanje ( en zichzelf) wat meer op de kaart te zetten steunt de regering van Aznar steeds meer de oorlog tegen het terrorisme. En stuurt dan ook soldaten naar Irak en Afghanistan. Vooral het feit dat Aznar de oorlog in Irak actief steunt wordt hem zeer aangerekend in Spanje. Meer dan 80% van de bevolking in Spanje was tegen de oorlog in Irak. En honderdduizenden hebben in de straten van de grote Spaanse steden hiertegen ook gedemonstreerd. Ik liep mee bij zo’n demonstratie. Al voelde ik mij niet zo op mijn gemak .

In Spanje zijn dit soort demonstraties namelijk erg in groepen verdeeld,en strak georganiseerd. Verschillende organisaties en vakbonden doen dan mee. Op zich heel mooi, dat vakbonden daar, in tegenstelling tot in Nederland bijvoorbeeld, zich ook hier druk om maken ,maar het maakt het voor iemand zoals ik, die niet bij een organisatie hoort of wil horen, erg moeilijk om mee te lopen. Zo stond ik opeens tussen de communistische partij in de demonstratie. Tussen de Soviet vlaggen. Daar had ik geen zin in en liep dus een stukje door, om vervolgens tussen de anarchisten te komen,waar ik ook geen zin in had. Probleem was dus dat de hele demonstratie verdeeld was in groepen van allerlei verschillende partijen,organisaties en vakbonden. Er leek geen plaats gereserveerd te zijn voor mensen die zich gewoon tegen die oorlog wilden manifesteren.

Aznar liet zich op de Azoren fotograferen met Bush en Blair, in de meeting aldaar, wat in feite het grote startschot was van de promotie voor de oorlog in Irak .En ik gebruik het woord “promotie”bewust. De oorlog in Irak was naar mijn mening een oorlog puur en alleen gevoerd om olie en eigen belang van de landen die meededen. Niet een noodzakelijke oorlog,maar een uit opportunisme: Bush en Blair zagen hun kans schoon om dit in naam van “the war on terrorism” te kunnen voeren. Ik geloof er dan ook helemaal niks van dat mensen zich later bedonderd voelden, nadat duidelijk werd dat Irak helemaal geen massavernietigingswapens hadden noch een connectie hadden met de terroristische aanslagen op de VS. Dat was toch zo klaar als een klontje? Als Irak werkelijk een directe dreiging voor de VS geweest zou zijn, zou de VS dan werkelijk toestemming vragen? En dan gaan wachten op die toestemming? Als het land werkelijk in gevaar zou zijn door Irak? Natuurlijk niet! De VS zou dan eerst aangevallen hebben en dan uitgelegd hebben waarom. Bovendien had Sadam Hoessein die massavernietigingswapens helemaal niet nodig. Om de bevolking in Irak in het gareel te houden voldeden conventionele wapens en politie terreur,en het lijkt me zeer sterk dat Sadam zich enige illusies maakte over eventuele uitstapjes naar het buitenland. Het zou, kortom,zijn machtspositie alleen maar verzwakken als hij massavernietigingswapens zou hebben. Dat zou namelijk het risico op buitenlandse interventie alleen maar vergoten. En hij wist natuurlijk donders goed dat hij zo’n interventie niet zou overleven. Zonder zo’n interventie zou zijn positie in Irak zelf redelijk goed zijn. De sancties werden namelijk al versoepeld aan het begin van dit millennium,maar dat is menigeen natuurlijk alweer vergeten na de oorlogsretoriek van Bush. Net zoals vele vergeten zijn waarom de VN inspecteurs weg gingen uit Irak. Dat was niet omdat het ze onmogelijk werd gemaakt de inspecties te doen door het regime van Hoesein(hoewel die natuurlijk ook bepaalt niet meewerkte),maar vooral omdat Bush al had besloten ten oorlog te gaan. Het ultimatum aan Sadam was al gegeven voordat de VN Irak verliet.
Er zijn verschillende versies van de beroemde foto op de Azoren in omloop. Afhankelijk van waar die gepubliceerd is: Allereerst het origineel: Daar staan op: Barroso (toenmalige president van Portugal,later Eurocommissaris), Aznar (toenmalige president van Spanje), Blair (toenmalige premier VK) en W.Bush (toenmalige president VS).Hoe deze foto vervolgens verscheen in de verschillende media verschilde dus per land, en wat in dat land dus relevant werd gevonden.Zo werd de foto in Spanje zonder Barroso gepubliceerd, en in de Britse en Amerikaanse media heb ik de foto gezien waarbij zowel Aznar als Baroso waren weggeknipt. Aznar heeft zo hard zijn best gedaan”erbij” te horen, en toch werd hij weggeknipt. Overigens denk ik dat deze narcist dit nooit door heeft gehad. Hij was, en is zo druk bezig met zijn eigen gelijk dat hem dit hoogstwaarschijnlijk nooit is opgevallen, plus het feit dat de man geen andere talen spreekt .Aznar is niet bepaalt een man die aan zelfkritiek doet. Barroso heeft overigens daarna zijn gram kunnen halen: Als eurocommissaris was hij toch moeilijker te negeren.
De PSOE was tegen de interventie in Irak,maar voor de interventie in Afghanistan. Zapatero gaf keer op keer aan dat indien hij de verkiezingen zou winnen, het eerste wat hij zou doen, is de Spaanse troepen laten terugtrekken uit Irak. Hoewel dat dus ook de wens van het Spaanse volk was,althans van het merendeel, was dat op zich niet genoeg om een grote kans te maken op de presidentschap. Alle peilingen voorzagen een nipte overwinning van de PP van, in dit geval,Mariano Rajoy. Algemeen gezien als het braafste hulpje van Aznar,die na twee mandaten het stokje aan Rajoy had doorgegeven. Het punt is natuurlijk dat het standpunt betreft Irak,hoezeer ook men afwijzend was tegen participatie , niet het belangrijkste speerpunt was bij het kiezen van de volgende Spaanse president. En Zapatero was nou niet echt zo bijzonder als partij leider. Het was een beetje anonieme man, met weinig originele standpunten. Ik had het gevoel dat hij vooral gekozen was als presidentskandidaat bij gebrek aan beter. Hoewel dus veel mensen het met Zapatero eens waren dat Spanje de oorlog in Irak niet zou moeten steunen leek het er dus toch op dat de PP van Rajoy de verkiezingen zou gaan winnen.Dit keer overigens niet met een absolute meerderheid, zoals in 2000,maar, nipt, simpelweg bij gebrek aan beter. Dit was het algemene scenario TOT 11 Maart,2004.

De tv staat aan, ik ben net wakker en mijn vrouw zegt: “Er iets iets gebeurd in Madrid, een bom of zo…”. Het was niet meteen duidelijk wat er gebeurd was. Men had het over een bom in een metro in Madrid. Maar er waren nog geen verdere details bekend. Beetje bij beetje sijpelde het verschrikkelijke nieuws binnen. De eerste reactie van vrijwel iedereen (behalve de politie ter plaatse) was: Dat moet ETA zijn geweest”.En: “Nu zijn ze echt te ver gegaan” .Het was een logische reactie, jarenlang heeft ETA aanslagen gepleegd, en vaak natuurlijk net voor de verkiezingen. ETA had het in die tijd moeilijk,er werd steeds harder en effectiever opgetreden tegen ETA en zijn infrastructuur, en het beetje steun dat ETA nog had in Baskenland was drastisch aan het afnemen. De jaren daarvoor was het al duidelijk dat ETA steeds minder tot machte was om aanslagen te plegen. De controles en preventieve interventies tegen ETA (waarvan een gedeelte niet alleen ETA raakte maar ook iedereen die zich links noemde en Bask was) maakte het ETA steeds moeilijker aanslagen te kunnen voorbereiden. Het zou dus kunnen dat de aanslagen van die ochtend gezien moesten worden als een boodschap van ETA aan Spanje. En die boodschap zou dan zijn: “We zijn nog springlevend, we geven niet op!” .En die gedachtegang zou dan ook de omvang van de aanslag kunnen verklaren. Die was, naarmate de ochtend vorderde, duidelijk enorm, en vele malen groter dan ETA ooit had veroorzaakt. Ik had in eerste instantie, net zoals haast iedereen, er geen twijfel over dat het ETA was. Het was immers de groep die verantwoordelijk was voor vrijwel alle aanslagen die in Spanje werden gepleegd . Wel moet ik hierbij zeggen dat ik mij er nooit echt had in verdiept. Later bleek dat er wel degelijk mensen waren, vooral politie en experts, die wel meteen aan andere daders dachten. Het ligt niet in de modus operandi van het Marxistische ETA om metrolijnen,waarin voornamelijk arbeiders zitten , op weg naar hun werk, op te blazen. En dat was in dit geval wel precies wat er was gebeurd . Niemand is van te voren gebeld (noch de politie, noch kranten,noch het openbaar vervoersbedrijf van Madrid), terwijl ETA dat normaliter wel deed. Zelfs bij de grootste en verschrikkelijkste aanslag van ETA (op de supermarkt Hipercor te Barcelona in 1987) was er gebeld (tot drie keer toe) en is men geneigd te denken dat het niet de bedoeling was van ETA zo veel slachtoffers te veroorzaken. Het ligt voor de hand te denken dat de bedoeling was dat de supermarkt ontruimd zou zijn voordat de bom zou ontploffen(en dit zeg ik niet als excuus voor de aanslag, mijns inziens zijn de doden die daar vielen in eerste instantie toe te schrijven aan het risico dat ETA heeft genomen met het plaatsen van die bom).Er was nog een reden waarom sommige experts meteen twijfelde aan de ETA thesis: ETA was operationeel niet sterk genoeg in Madrid. Er was zo veel druk op de organisatie geweest dat ze geen actieve leden naar Madrid konden sturen zonder dat ze meteen ontdekt zouden worden. De organisatie lag ,kort gezegd ,redelijk op zijn gat. Dus los gezien van dat het doelwit van deze aanslag atypisch zou zijn voor de ETA, was ETA operationeel dus waarschijnlijk ook niet bij machte zo’n aanslag te plegen. En al helemaal niet in Madrid.
Maar goed,de algemene gedachte was dat ETA erachter zat. Maar hoe zat het met de regering? Persoonlijk gezien zullen regeringsleden ook meteen aan ETA gedacht hebben. Punt is, dat deze mensen minuut voor minuut op de hoogte gehouden worden van het onderzoek. Met experts en politie ter plaatsen. Wel nu, bij de eerste persconferentie vertelde de toenmalige minister van binnenlandse zaken , Angel Acebes, dat de politie, guardia civil en de regering geen twijfel hadden over de daders: de aanslag is gepleegd door ETA. Grote vraag is: waarom al zo vroeg met zo’n verklaring? Het was de eerste persconferentie, nog in de ochtend. Een paar uur dus na de aanslag. Een logische vraag van journalisten zou zijn of er al zicht is op wie achter deze aanslagen zou kunnen zitten,maar die vraag werd nog niet gesteld, het was Acebes zelf die hier heel stellig mee kwam. Zonder dat ETA zelf de aanslag had opgeëist. Niemand verwacht van de regering om op zo’n korte tijd al zo’n concreet antwoord te kunnen geven op de vraag wie het gedaan heeft. En toch kwam de regering hier zelf mee. Waarom?

Er was nog meer aan de hand: Het ministerie van binnenlandse – EN dat van buitenlandse zaken zijn zeer druk bezig geweest die dag. Niet alleen met de slachtoffers en het onderzoek over de aanslag,maar ook met bellen. Alle grote kranten en tv kanalen in Spanje zijn gebeld door de Spaanse regering. Met maar een boodschap: Het was ETA, er is geen twijfel over mogelijk, Dit is 100% zeker. Bij de grote kranten was het Aznar zelf die belde. Ik blijf dit gegeven onvoorstelbaar vinden. Niet de persvoorlichter,maar de president zelve gaf kennelijk prioriteit aan het persoonlijk inlichten van de hoofdredacteuren over wie er achter de aanslag zat,en dit op een ochtend waar hij het toch al flink druk moet hebben gehad.Ook Ana Palacios, de toenmalige minister van Buitenlandse zaken was die dag druk in de weer alle pers in het buitenland te overtuigen dat het ETA was. Er werd zelfs bevolen aan de ambassades van Spanje , overal te wereld, om dit als persbericht uit te laten gaan. De leugen (ik kan het niet anders noemen) moest ook de VN bereiken. En voor het eerst in de geschiedenis werd er door de Verenigde Naties, op verzoek van Spanje, een terroristische aanslag veroordeeld waarin de daders van de aanslag expliciet genoemd werden. De VN heeft het dus aan de regering van Aznar te danken dat bij die eerste keer een groep officieel veroordeeld werd voor een aanslag die zij niet gepleegd hadden.

Er zijn die dag , los gezien van de twijfels die er waren bij experts,nog andere redenen om te denken dat er iets raars aan de hand was met de berichtgeving van de regering: Al vrij vroeg na de aanslag die dag hield Arnaldo Otegi een persconferentie. Otegi is op dat moment leider van Batasuna, wat gezien kon worden als politieke tak van ETA,of in ieder geval ideologisch vergelijkbaar met ETA. Batasuna is voor ETA wat Sinn Fein was voor IRA.In die persconferentie zegt Otegi letterlijk dat Batasuna het geeneens als thesis kan overwegen dat het ETA was die de aanslagen heeft gepleegd. Er is voor hem ,vanwege het doelwit en modus operandi van deze aanslag,geen twijfel mogelijk over het feit dat ETA NIKS met deze aanslagen te maken had. Dit was een unieke gebeurtenis. Nog nooit was Otegi, of wie dan ook van Batasuna zo snel geweest met een reactie op een aanslag, en nog nooit was dat om zo concreet te ontkennen dat ETA achter een aanslag zat.
Het was op die dag een van de weinige keren, zo niet de enige keer ,dat ik een andere versie hoorde dan de officiële lijn dat het ETA was. Acebes, de minister van binnenlandse zaken verscheen kort na deze verklaring van Otegi opnieuw op TV om iedereen te waarschuwen zich niet te laten “vergiftigen” door stemmen die ons proberen af te leiden van wat er gebeurd was en door wie. Op dezelfde dag wordt erbij een van de metrostations waar een van de bommen afging een bestelwagen gevonden waarin een cassette met koran verzen en ontstekingsmechanismes worden gevonden. En een stukje van een dynamietstaaf onder een van de stoelen. Rond vijf uur s’middags stellen experts vast dat het dynamiet van een ander type is dat ETA normaliter gebruikt. Ondanks deze ontdekking stuurt minister Palacios een verklaring naar alle Spaanse ambassades waarin staat dat de dynamiet die gevonden is hetzelfde type is als ETA normaliter gebruikt bij zijn aanslagen. De leugen werpt in eerste instantie zijn vruchten dus af: de Spaanse kranten, en dan vooral El Pais gek genoeg (een krant die meestal op de voorhand van PSOE staat en kritisch is over de PP) koppen in de eerste editie na de aanslagen met ETA als dader .Ook de VN neemt de resolutie om ETA te veroordelen voor de aanslag gewoon aan. En behalve op het radiostation Cadena Ser wordt er ook niet getwijfeld over wie de daders zijn.

Om een beeld te geven van de beeldvorming die dag in Spanje: de BBC correspondent in Madrid hoort voor het eerst over Al Qaeda als mogelijke daders via BBC world service te Londen,als die live op tv vragen wat er over die thesis bekend is daar in Spanje. Dus niet via Spaanse media ,noch via haar Spaanse contacten. Internationaal wordt de vraag of het misschien Al Qaeda was steeds sterker. Frankrijk verhoogde zelfs het terrorisme Allert dat sinds 11 September in vele landen bestond en bestaat.

Op 12 maart(!)werd op het politiebureau, tussen de andere achtergebleven tassen van de gevluchte reizigers uit het station van Atocha (een van de metrostations waar bommen afgingen) een rugzak gevonden met explosieven. In de tas zat een mobieltje als ontsteker van de bom. Die ging over, maar het ontstekingsmechanisme werkte niet. De rugzak is dan ook gevonden omdat iemand het mobieltje hoorde rinkelen. De hypothese is dat de daders het mobieltje belden om het alsnog af te laten gaan. Had het ontstekingsmechanisme dus wel gewerkt dan waren er dus nog meer slachtoffers gevallen. En dat die kans meer dan aanwezig was bleek wel uit het feit dat de onderzoeksrechter (Juan del Olmos) na forensisch onderzoek niet heeft kunnen vaststellen waarom de bom niet was ontploft. Volgens het technisch onderzoek was er niks mis met het mechanisme. De manier hoe die rugzak gevonden is blijft me verbazen . De vraag is waarom die rugzakken niet meteen apart gelegd waren , en dan niet door politieagenten maar door de explosieve opruimingsdienst. Het was natuurlijk al lang duidelijk dat de ontploffingen kwamen door een aanslag. Dat niemand erop gekomen was dat de explosieven eventueel in een rugzak (of andere tas) waren meegenomen in de metro snap ik nog steeds niet. Ik kan hier nog steeds niet bij. Ook niet omdat men eigenlijk heel onverschillig met die informatie omging. Nergens heb ik gelezen dat het feit dat die tassen op een hoop in het station waren gelegd en daarna naar het politiebureau waren gebracht,ter opslag, een levensgevaarlijke blunder was. Die tas heeft er dus bijna een volle dag gelegen terwijl die elk moment af kon gaan.
Het ging de pers meer om wat er in gevonden was en waar de sporen naar leden.Niet geheel onbelangrijk natuurlijk,maar het feit dat die tassen niet op voorhand gecontroleerd waren na de aanslag vind ik echt opmerkelijk. Wel was het na de vondst van die rugzak nog duidelijker voor de onderzoekers dat het dynamiet dat gebruikt was, niet van hetzelfde type was als ETA normaliter gebruikte. Ook die informatie veranderde niks aan de retoriek van de regering: het was en is ETA. Ook niet toen bleek dat de het mobieltje van hetzelfde type was dat gebruikt was bij de aanslag in Bali, op 12 oktober,2002. De vondst van de rugzak is uiteindelijk een belangrijke doorbraak geweest in het vinden van de daders. De politie heeft kunnen nagaan waar het mobieltje en de sim kaart waren gekocht. En heeft,na het binnenvallen van de telefoonwinkel,waar de mobiel was gekocht, ook sommige daders aldaar kunnen arresteren.
Op 12 maart laat ook ETA zelf van zich horen. In een verklaring van die terroristische organisatie, verstuurd naar de autonome Baskische TV omroep ETB,zegt ETA niks met de aanslag te maken te hebben. Zowel de Spaanse ,maar vooral de buitenlandse pers begint steeds meer rekening te houden met een aanslag van Al Qaeda. De Spaanse regering blijft echter volharden in ETA als eerste gegadigde als dader. Ook na de vondst van de rugzak zegt Acebes tijdens de persconferentie dat zowel de politie als de Guardia Civil ETA nog steeds als hoofdverdachte zien, en vergelijkt deze aanslag met andere aanslagen die door ETA in het recente verleden zijn gepleegd.
Er wordt voor die avond, door de regering een landelijke demonstratie georganiseerd als protest tegen de aanslagen. Dit in samenspraak met de andere politieke partijen van het land. Bij de demonstratie zullen alle leiders van de politieke partijen en leden van het koninklijke familie meelopen. De slogan voor die demonstratie is op zijn minst curieus te noemen en had eigenlijk de andere politieke partijen moeten alarmeren. De slogan was namelijk : “Con las victimas, por la constitución y por la derrota del terrorismo”of wel : “Voor de slachtoffers, voor de grondwet,en voor de nederlaag van het terrorisme”. Met het eerste en het laatste deel van die slogan is niks mis natuurlijk,maar wat doet de grondwet daartussen? Wat heeft de grondwet te maken met een terroristische aanslag? Het was een (niet zo’n) subtiele verwijzing naar de thesis van de regering,namelijk dat de aanslagen door de ETA waren gepleegd. En de onafhankelijkheid van Baskenland gaat natuurlijk tegen de Spaanse grondwet in.Het was een manier om door te laten sijpelen dat het ETA was zonder ze expliciet te noemen als daders tijdens de demonstratie.Want zo ver durfde zelfs de PP niet te gaan. Dat zou te opzichtig zijn. Tijdens die demonstratie werd het al duidelijk dat niet iedereen de versie van de regering als zoete koek aannam, en werd er voor het eerst daar uiting aan gegeven. Vooral in Barcelona kreeg de PP tijdens de demonstratie het steeds moeilijker, en leden van die partij waren gedwongen de demonstratie vroegtijdig te verlaten. Die stemmen gingen ook in de demonstratie in Madrid op,maar de overhand van de deelnemers daar wilden daar niks van hebben. Zo werd de sfeer in de demonstratie aldaar grimmiger.
Het is in de loop van tijd wel duidelijk geworden wat de PP probeerde te bereiken: De thesis van ETA als daders lang genoeg te kunnen rekken tot aan de verkiezingen. Kortgezegd redeneerde PP zo: Als de aanslag door ETA was gepleegd zou Rajoy de verkiezingen winnen. Als het Al Qaeda was dan zou de PP genadeloos kunnen worden afgerekend op de steun van hen aan de oorlog in Irak. Want behalve dat het merendeel van de bevolking tegen die oorlog was, zou het Spanje dan ook nog eens bijna 200 doden in Madrid gekost hebben. Hieruit blijkt wel de ijskoude redenatie van Aznar en kompanen. Vrijwel direct na de aanslag begon Aznar in feite een verkapte verkiezingscampagne om toch de verkiezingen te kunnen winnen. En die campagne werd dus gevoerd door pure, valse propaganda over de rug van 200 doden en 1000 gewonden. Het feit dat deze man niet is aangeklaagd hiervoor is waarschijnlijk te danken aan dat, ondanks de propaganda van Aznar en zijn vals beschuldigingen, de politie hier in feite niet aan meedeed. De politie heeft wel degelijk goed onderzoek verricht en zich niet vastgebeten op de ETA mantra van de regering. De politie heeft, kortom, gewoon zijn werk na behoren gedaan. Het houdt dus in dat de regering valse informatie aan het verspreiden was,maar het echte onderzoek wel liet doorgaan. Juist deze splitsing,dus wat er gezegd werd door de regering, en wat er ontdekt werd door het onderzoek,maakte het zo verwarrend. Ik snapte er,het nieuws minuut voor minuut volgende, helemaal niks meer van. Aan de ene kant werden er dus steeds meer aanwijzingen bekend gemaakt die wijzen naar Al Qaeda ,aan de andere kant beweerde de regering elke keer weer, dat de belangrijkste verdachte toch echt ETA was.En dit soms in dezelfde persconferentie. Werkelijk om gek van te worden. Ook de volgende dag,13 maart gaat dit zo door. In een interview die Rajoy heeft met de krant El Mundo zegt hij:”ik heb de morele overtuiging dat ETA achter de aanslagen zitten”. Ik snap nog steeds niet hoe je een “morele” overtuiging hierover kan hebben. De overtuiging dat iemand het heeft gedaan of niet hangt af van feiten en concrete indicaties lijkt me, niet van het moreel. Maar afijn, je kan hem misschien zo ook niet erop vastpinnen later. Hij kan dan altijd zeggen dat hij niet feitelijk overtuigd was, alleen moreel. De woordvoerder van de PP, Eduardo Zaplana was iets duidelijker in zijn leugens: “Sommigen willen de mogelijkheid dat het ETA was al uitsluiten, terwijl alles erop wijst dat zij het waren” .Tot slot deed de minister van binnenlandse zaken nog een duit in het zakje door het lef te hebben met deze verklaring te komen: “Er is geen nieuw bewijs dat de thesis van Al Qaeda als dader sterker zou maken en het zal de Spaanse bevolking dan ook niet verrassen dat de prioriteit van het onderzoek op dit moment zich concentreert op de terroristische organisatie die al meer dan dertig jaar aanslagen pleegt in Spanje en die al meer dan 900 levens heeft geeist”.
Ik herinner me vooral uit die tijd het feit dat de meeste pers in Spanje dit verhaal van de Spaanse regering gewoon slikte als zoete koek . Weinigen durfde werkelijk in twijfel te nemen wat de regering in hoofdlijnen had gezegd. Op zich ook wel logisch, want wat voor de regering gold, gold ook voor de pers: Een fout hierover en je bent nooit meer serieus te nemen. De schande die je dan zou maken, tijdens de grootste terroristische aanslag die ooit plaats heeft gevonden in Spanje, zal je krant/tv kanaal altijd blijven achtervolgen.Het is dan veiliger de algemene consensus te volgen. Een van de weinige die wel durfde was Cadena Ser. Cadena Ser, de oudste radio omroep van Spanje en in bezit van Grupo Prisa (die ook groot aandeelhouder is van El Pais) kwam wel op de dag van de aanslag en de dagen daarna,tot de verkiezingen, met nieuwsberichten die tenminste de optie openlieten dat ETA het niet gedaan had. Zo hoorde ik het nieuws over de gevonden bestelauto met ontstekingsmechanismes en dynamiet als eerste op die zender. En dat gold ook voor het nieuws over de gevonden rugzak.De Spaanse media is verre van objectief.En dat zie je niet alleen in de opiniestukken,maar helaas vooral in de berichtgeving.Zo verandert de directie van de staats TV elke keer als er een wisseling van de wacht is bij de regering.Zo had de PP onder leiding an Aznar een ene Alfredo Urdaci aangesteld als hoofdredacteur van het journaal.Urdaci was niet zozeer een journalist als meer een persvoorlichter van de PP, vermomd als hoofdredacteur van het journaal van de staatszender. Dit werd pijnlijk onderstreept tijdens de aanslagen van 11M. Om er zeker van te zijn van dat het volk zijn aandacht bleef richten op ETA, en niet Al Qaeda schroomde de staats TV er niet voor de programmering die voor de avond van 11 Maart gepland stond om te gooien en een 2 uur durende documentaire uit te zenden over de aanslagen die ETA in de loop de jaren in Spanje heeft gepleegd. Ook het lokale staats tv kanaal van Madrid,Telemadrid, veranderde zijn programmering om plaats te maken voor deze “relevante” documentaire over de aanslagen van ETA.
Dertien maart , de dag voor de verkiezingen, is de “dia de la reflexion” ofwel de dag van Pre-electorale stilte (campagne stop). Op die dag mag er op geen enkele manier campagne gevoerd worden. Het is de bedoeling, vooral na deze aanslagen, dat dit strikt nageleefd wordt. Logischerwijs was er die dag ook een demonstratieverbod. De verslaggeving over de aanslag ging natuurlijk gewoon door. En daarmee eigenlijk ook de (verkapte) campagne van de PP. Het probleem voor de oppositie was namelijk dat elke twijfel die zij zouden uiten op die dag over wie de daders waren van de aanslagen, ook al zou die twijfel dus terecht zijn, uitgelegd kan worden als het verbreken van de pre-electorale stilte. Je zou dan namelijk immers ingaan tegen de lijn van de regering (van de PP) en indirect de PP ervan beschuldigen dat ze of liegen of zich vergissen. Dit gebeurde gelukkig wel,zij het heel voorzichtig. Het wordt,ook naar aanleiding van berichtgeving van de buitenlandse pers, steeds duidelijke dat er gegronde redenen zijn om aan de officiële lijn van de regering te twijfelen. Echter houden vrijwel alle politieke partijen zich redelijk stil die dag. Dit tot ongenoegen van vooral het meest linkse gedeelte van de Spaanse bevolking die duidelijk zijn geduld begint te verliezen. Dat PSOE niet echt durft is redelijk logisch. Ze hebben te veel te verliezen en is in feite een midden partij. Die kan het zich niet permitteren om een extreem standpunt aan te nemen op de dag van pre electorale stilte. De PP heeft het makkelijker.Het feit dat ze blijven hameren op ETA als dader kan altijd uitgelegd worden als neutrale berichtgeving van de regering naar aanleiding van de informatie die toen beschikbaar was. En de PP schroomde dan ook niet deze mening (het was ETA) keer op keer te herhalen op die dag. Zo zei Rajoy dus in een interview met El Mundo”die dag: “Ik heb de morele overtuiging dat het ETA was”.

Op die dag valt er de laatste dode naar aanleiding van de aanslag. Al zij het indirect en kan deze tragedie eerder op het conto van de PP geschreven worden, dan op die van de daders van de aanslagen op 11M. Ángel Berrueta, bakker te Pamplona, wordt door een politieagent buiten dienst ,en de zoon van die politieagent, vermoord omdat de bakker geen poster wilde laten opplakken in zijn zaak,waarop ETA werd veroordeeld voor de aanslagen op 11maart.Na de poster geweigerd te hebben kwam de vrouw van de politie agent terug met haar man en zoon .Waarop de politieagent samen met zijn zoon de bakker te plekken hebben vermoord.
Intussen gaat de PP gewoon door: Zo zegt woordvoerder van de PP, Zaplana: “Sommige willen de mogelijkheid van dat het ETA was al uitsluiten, terwijl alles erop wijst dat zij het waren. Of Acebes, de minister van binnenlandse zaken die op de dertiende dus het volgende zegt: “Geen enkele Spanjaard zal verbaasd zijn dat de prioriteit in het onderzoek de terroristische organisatie is die al meer dan dertig jaar aanslagen pleegt en a meer dan 800 slachtoffers heeft veroorzaakt.”
Dit was letterlijk gewoon te veel. Ik had zelf al schoon genoeg van deze wirwar van informatie stroom. Het was alsof iemand letterlijk steeds een loopje met je neemt. Maar dan over iets als een aanslag waarbij 200 doden zijn gevallen. Er was gewoon geen kaas van te maken en het onvermijdelijke gebeurde. Een gedeelte, al was het een minderheid, had er genoeg van en wilde maar een ding: Duidelijkheid !
Dit was nog voor Facebook en Twitter,maar die bleken dan ook niet nodig.Mensen in verschillende vooral linkse kringen kregen een SMS met dit bericht: “Aznar de rositas?Lo llaman dia de reflexion y Urdaci trabajando? Hoy 13-m a la sede de PP c/Genova 13. X la verdad .Sin partidos.PASALO”.(“Aznar die ermee wegkomt? Ze noemen het pre-electorale stilte terwijl Urdaci gewoon werkt vandaag?Vandaag,13maart kom naar het hoofdkantoor van de PP c/Genova13. VOOR de waarheid,zonder promotiemateriaal politieke partijen! STUUR DOOR”).Een burgerinitiatief dus, zonder tussenkomst van organisaties of politieke partijen. Die avond rond zes uur komen er duizenden vooral jongeren bijeen voor het hoofdkantoor van de PP te Madrid om te demonstreren. Ze eisten duidelijkheid van de regering over wie er achter zat en beschuldigden (voor het eerst publiekelijk) De PP van het liegen over wie de daders waren van de aanslag. Dit wordt door vrijwel alle pers overgenomen .Voor het eerst zie ik dat er ,net zoals ik, mensen rond lopen die gek worden van de desinformatie in die dagen. Het heen en weer gegooi van de schuldvraag: Het nieuws dat naar Al Qaeda wijst,en de regering die naar ETA wijst.En dit, zonder enig verklaring. Naïef als ik was, dacht ik dat de regering i.v.m. het onderzoek, misschien de informatie niet kon delen waaruit zou blijken dat ETA nog steeds als potentiële daders gezien konden worden. Ik kon mij simpelweg gewoon niet voorstellen dat een regering zou DURFEN om zo hard hierover te liegen.Maar bij het zien van de beelden van de groep demostranten voor het hoofdkwartier van de PP werd het mij eindelijk duidelijk.De regering loog gewoon glashard tegen zijn eigen bevolking over de daders van de grootste terroristische aanslagen ooit in Spanje gepleegd.
In december 2014 werd het duidelijk hoe deze manifestatie,via SMS georganiseerd was en door wie. In een interview met Inaki Gabelondo (toentertijd nieuwslezer bij Cadena Ser) vertelde Pablo Iglesias, leider van de nieuwe politieke partij Podemos (dat in 2004 nog niet bestond), en leraar politieke wetenschappen aan de universiteit Complutese van Madrid , dat de SMS met de oproep voor de demonstratie kwam vanuit zijn faculteit (politieke wetenschappen) .Al noemde hij natuurlijk geen namen. En ik denk dat dat wel kan kloppen.Als je kijkt naar de tekst, en hoe die is geformuleerd .Iglesias vertelde dat de tekst kort genoeg moest zijn om in een gangbare sms te passen en dat de tekst duidelijk moest maken dat de demonstratie ging om de waarheid en niet als campagne gebruikt mocht worden.Vandaar natuurlijk ook dat gedeelte met “Sin partidos” ofwel “Zonder partijen”.
Ik vond die semi-spontane demostratie prachtig,maar ook risicovol. Dankzij de media aandacht zou dit zowel tegen de PP als voor de PP kunnen werken. Tegen omdat de reden voor de demonstratie terecht was naar mijn mening.Maar het had ook als het schenden van de de pre-electorale stilte uitgelegd kunnen worden. En dat zou voordelig voor de PP zijn.

Om nog maar eens een voorbeeld te geven van de confusie die de regering (opzettelijk) creëerde: op 13 maart worden de eerste arrestaties gedaan: het betroffen 3 ,Marokkanen in een telefoon winkel (cybercafe) in Madrid.Zij zijn opgespoord via de gevonden mobiel die als ontsteker zou moeten fungeren in de rugzak met dynamiet .Ondanks het meedelen van deze arrestatie, blijft volgens Acebes ETA nog steeds hoofdverdachte in het onderzoek, zo verkondigde hij in die persconferentie. Nu beginnen de andere partijen, ondanks de pre electorale stilte zich toch te roeren en vragen ,zij het voorzichtig, om duidelijkheid. Die voorzichtigheid neemt naar mate de dag vorderde af. En sommige gaan (eindelijk)over tot het beschuldigingen van de PP van het gebruiken van de aanslagen voor eigen gewin.

Op 11maart gaven de peilingen een technisch gelijk spel aan tussen de PP van Rajoy en de PSOE van Zapatero. Maar de meeste analisten gingen er toen in ieder geval nog van uit dat de PP hoogstwaarschijnlijk gingen winnen. Na 11maart zijn er geen peilingen meer geweest, logisch natuurlijk. Het land had wel even wat anders aan zijn hoofd.

Het is zondag, 14 maart,2004,de verkiezingen zijn vrijwel zonder incidenten verlopen.Ik zit die avond in een tapas bar vlakbij mijn huis. Ik kwam daar wel vaker, niet omdat ik het daar nou zo leuk vond,maar het was dichtbij huis en de tapa’s waren vrij goed. Op een gegeven moment komen de eerste voorlopige uitslagen binnen en, verrassing, de PSOE staat aan kop! Ik roep prompt “fantastico!” en kijk om mij heen. Ik zie alleen maar bedrukte gezichten…Ik was even vergeten in wat voor een bar ik zat.En waarom dit niet een van mijn favoriete tapas barretjes was, het zat vol met types die Franco nog steeds missen, PP stemmers. Ik ben maar niet langer gebleven.Ik betaal zo snel mogelijk, en ga naar huis.
Aan het eind van de avond wordt het duidelijk dat de PSOE van Zapatero werkelijk de verkiezingen gewonnen heeft. Het schijnt dat een miljoen mensen in die drie dagen tussen de aanslag en de verkiezingen hebben besloten niet te stemmen op de PP , wat ze van plan waren, en op de PSOE zijn gaan stemmen.De gok van de PP heeft dus niet gewerkt. En de verontwaardiging over de berichtgeving van de regering over de aanslagen heeft ze dus de verkiezingen gekost. En terecht. De uitslag had als gevolg dat Zapatero opeens op het podium moest verschijnen van de PSOE te Madrid om zich te laten toejuichen. En natuurlijk voor een speech. Dit bracht een van de meest hilarische tv beelden teweeg die ik mij kan herinneren. Zapatero zag er namelijk uit alsof hij het zelf ook niet verwachtte , en dat bleek ook wel uit zijn speech. Het moet een van de kortste overwinningspeeches zijn in de geschiedenis; “Geniet, op een behouden manier van de overwinning,want morgen moeten we hard aan de slag ,voor Spanje”.
Aznar en consorten hebben altijd volgehouden dat ze in real time alle informatie hebben gegeven over de aanslagen, en dat hen wat dat betreft niks te verwijten viel. Ook meenden zij dat de nederlaag in de verkiezingen deels te wijten was aan de, in hun mening, illegale demonstraties tijden de dag van pre-electorale stilte. Hij verweet dus indirect de oppositie dat ze de aanslag gebruikt hadden. Ook meende Aznar dat de terroristen gewonnen hadden. Ze hadden immers volgens Aznar het doel de verkiezingen te beïnvloeden en dat was dus gelukt. Dat de uitslag voornamelijk aan zijn leugens lag,wilde hij natuurlijk niet toegeven. Zelfs tijdens de parlementaire enquête over 11M houdt hij dit vol en zegt: “Geen democratische staat kan nu nog zeker zijn dat er geen terroristen zijn die gaan proberen de uitslag van verkiezingen te beinvloeden (!)”. Ook de PSOE heeft een boterberg op zijn hoofd en wil niks weten van andere reden dat ze de verkiezingen hebben gewonnen dan door hun sterke campagne. Dat er een miljoen stemmers van de PP naar de PSOE zijn gegaan in de drie dagen dat er geen campagne gevoerd mag worden doet daar schijnbaar niks aan af. Noch het feit dat sommige stemmers besloten hadden strategisch te stemmen waardoor ze deze keer niet op Izquierda Unidad (vergelijkbaar met Groen Links) stemden ,maar op de PSOE .De PSOE heeft dan ook na de verkiezingen niks gedaan om die strategische stemmers hiervoor te belonen of ze überhaupt te erkennen. Zo zegt Rubalcaba (vice president on Zapatero) nog steeds dat de overwinning van de PSOE in 2004 totaal niets met 11M te maken had en dat ze sowieso die verkiezingen wel hadden gewonnen.

De verhouding Spanje/VS is sindsdien, tot Obama president werd in 2008, bar slecht geweest.
De eerste beslissing die Zapatero namelijk nam als president ,was per direct de Spaanse troepen uit Irak terug te trekken. Het geen natuurlijk door de PP als overwinning van de Terroristen werd uitgelegd en door Bush als verraad. Bush heeft sindsdien Zapatero nooit willen ontvangen als president van Spanje. Hoe hard Zapatero het ook probeerde.
Ik heb veel respect voor deze ,zeer drastische beslissing van Zapatero. Het is altijd een verkiezingsbelofte geweest van Zapatero. En het is natuurlijk wennen, een president die een verkiezingsbelofte nakomt.
Bush zei, om in ieder geval politiek correct te blijven klinken, altijd dat hij het Zapatero op zich niet verweet dat hij de troepen wilden terugtrekken uit Irak (met grote steun van de Spaanse bevolking) maar wel de manier hoe dat gegaan is en de snelheid van het terugtrekken. Naar mijn mening een onterecht verwijt: Zapatero heeft altijd gezegd dat het eerste wat hij zou doen ,was de troepen uit Irak terug trekken. Hij zag dit als prioriteit nummer een. En kwam daar ook altijd voor uit. Dat de VS (net zoals velen) niet rekening had gehouden met de mogelijkheid dat Zapatero ook werkelijk de verkiezingen zou winnen ligt natuurlijk niet aan Zapatero. De VS had, als ze de Spaanse steun daar in Irak zo belangrijk vonden, ook rekening  moeten houden met het feit dat als Zapatero de verkiezing zou winnen , de taken daar dus door andere zouden moeten worden overgenomen.

Soms zie ik nog wel eens van die documentaires op YouTube over 11September.Docu’s zoals “Loose Change”, hoewel documentaire misschien een groot woord is. En moet dan altijd weer denken aan 11M.
Mocht er misschien twijfel bestaan over wie de daders waren bij 11S en of de Amerikaanse regering medeplichtig was, of wel de juiste informatie verstrekte over de aanslagen van 11 September, welnu, bij 11M hoef je niet naar eventuele explosieven te zoeken, of rare complot theorieën te bedenken om te kunnen zien dat in dat geval de regering wel degelijk informatie achterhield, bewust een andere dader aanwees, en politiek gewin probeerde te halen uit een terroristische aanslag. Feitelijk gezien is het natuurlijk belachelijk dat diezelfde mensen, die glashard hierover hebben gelogen , nu weer in de regering zitten in Spanje. Behalve een politieke prijs,wat zich uiteindelijk alleen maar reduceerde tot een vertraging van acht jaar( de twee regering mandaten van Zapatero), hebben zij hier nooit voor hoeven boeten.

Binnenkort zijn er opnieuw verkiezingen in Spanje.En de PP heeft nu eindelijk landelijk een concurrent op rechts: Ciudadanos.En op links is er ook een nieuwe partij,Podemos geheten onder leiding van Pablo Iglesias.Als je naar de huidige traditionele grote partijen kijkt, dan is het een verademing dat er twee partijen bijkomen die geen verleden hebben van het manipuleren van de feiten om te profiteren van  een terroristische aanslag , of een verleden hebben van staats terrorisme.